Thursday, February 22, 2024
PolitikaSvet„Novi vetrovi duvaju Bliskim istokom“

„Novi vetrovi duvaju Bliskim istokom“

“China becomes the broker while Joe Biden is still a joker” je jedan od načina na koji je Nju Jork Post (New York Post) 11. marta objasnio novouspostavljenu političku situaciju na Bliskom istoku, te novu poziciju Sjedinjenih Američkih država. Pozicija i interesi Kine, SAD-a, kao i drugih svetskih aktera na Bliskom istoku, istorijski ne predstavljaju šokantnu činjenicu, imajući u vidu ekonomske, političke i vojne resurse koje arapski, persijski i hebrejski svet poseduje. Iako se Kina čvrsto držala svog neutralnog stava prema decenijski-dugim konfliktima između zaraćenih strana, 2023. godine ona drastično menja politiku pristupa ovom regionu i postaje prva strana koja je, nakon decenija ratova, pomirila dve kulturološki različite regionalne sile, Islamsku republiku Iran i Kraljevinu Saudijsku Arabiju. Kako? I zašto je Kina odlučila da iskoristi baš ovaj momenat da postane dominantan faktor? Koja je njena diplomatska strategija koja je izvojevala uspeh, te kako se ona razlikuje od diplomatije SAD-a i progresivnog Zapada koji, u svojim strategijama, strogo napominju intervencije u regionu Bliskog istoka radi uspostavljanja mira?

“Novi put svile”

Istorijski gledano, Kina započinje svoj izlazak iz zone komfora Dalekog istoka zajedno sa početkom komunističkog poretka 1949. godine, u kom ona vidi svoj novi potencijal na svetskom tržištu. Koristeći se sredstvima koje je podario Hladni rat, Kina se nalazila u situaciju u kojoj je dobijala na prednosti, ali je postavljena i u nepovoljan položaj. Kao nova nada svetskog lidera globalniih ambicija, ona se predstavila kao država koja može da objektivistički doprinese pravednoj strani u sporu, kreirajući balans. Međutim, nepostojanje njihove kolonijalne istorije povezane sa Bliskim istokom, te nezrelosti na svetskoj sceni, postavilo je Kinu u inferiorniji položaj u odnosu na zapadne suparnike kolonijalnog iskustva, SAD-a, Britanije, Francuske. Njihova novonastala politika rezultirala je u neutralnom stavu prema arapskim zemljama, izdvajanjem od politika Vašingtona i Moskve. Shvativši da njihovi kapaciteti leže u ekonomskom, a manje u vojnom sektoru, Kina počinje da vodi politiku praktične demokratije na krilima novog političkog poretka Deng Šijaopinga (Deng Xiaoping), dostižuči izvonu cenu ka bliskoističnim zemljama od $1,5 milijardi do 1990. godine. Ekonomska politika Pekinga je uvidela uspešne plodove rada i tokom Zalivskog rata, održavajući dobre odnose kako sa američkim saveznicima, tako i sa njihovim neprijateljima. Postavlja se pitanje zašto Kina počinje da dobija na značaju u ovom regionu, uprkos činjenici da krucijalne potrebe arapskih i perzijskih zemalja upravo dolaze iz vojnog sektora koji država Dalekog istoka nije imala na raspolaganju u toj meri, ali ni u tom kvalitetu? Potrebno je naglasiti da politika koja razlikuje Vašington od Pekinga je politika državnog sistema, specifično da kinesku diplomatiju, u odnosu na diplomatiju SAD-a koja se isključivo odnosila na podršku „pro-demokratskih“ politike u zemljama Bliskog istoka, nije interesovalo unutrašnje državno uređenje, te da su se interesi bazirali isključivo na ekonomskoj saradnji, ne kontroli državnih funkcionera. Sam politički sistem Narodne republike Kine okarakterisan je kao visoko autoritativan zbog svoje komunističke prirode, te njihova ekonomska i spoljnopolitička efikasnost dokazuje činjenicu da globalni uspeh na ekonomskom i političkom planu se ne mora vezati isključivo za demokratske principe, za čiju agendu strastveno zagovara Zapad. Uspeh kineske diplomatije, kroz njen istorijski razvoj, leži u činjenici razumevanja svojih potencijala, resursa, te tajminga i efikasne analize geopolitike regiona na koji utiče, što pokazuje i njenu vojnu spremnost i prisustvo danas na Bliskom istoku.

SAD daje Bliski istok na srebrnoj tacni

Pobedom Džozefa Bajdena na predsedničkim izborima 2020. godine vraća SAD na svetsku scenu sa intenzivnom spoljnopolitičkom agendom. Ovog puta, karte nisu pravilno iskorištene. Porazom vojske SAD-a u Avganistanu, kako vojno, tako i politički, prikazuje američku dominaciju u demokratizaciji sveta kao neuspeh 20-godišnje intervencije koja je rezultirala haotičnim povlačenjem i ostavljanjem avganistanskog naroda na milost i nemilost rigidnom talibanskom režimu. Njeni unutrašnji problemi po prvi put dobijaju na značaju u odnosu na spolju politiku zahvaljujući ekonomskom krizom prouzrokovanom hibridnim ratom u Ukrajini, koja se predstavlja pogrešnim izborom za otvaranje fronta. Podcenjivanje ruskih resursa, te njene istrajnosti u vođenju ratova modernog tipa, poremetila je fokus politike Vašingtona sa dominacije prethodno primarnih sfera uticaja, poput Bliskog istoka, na vođenju rata geostrateškog tipa u Evropi, kao i na Pacifiku, građenjem daljih tenzija sa Kinom na temu Tajvana.

Na koji način je sukob sa Ruskom Federacijom poremetio interese lidera NATO-a na teritoriji Bliskog istoka? Filozofija država arapskog sveta se bazira isključivo na ekonomskim interesima, imajući u vidu njihove naftne kapacitete i važnost u distribuciji, te održavanju stabilnosti njene vrednosti na tržištu. Shvatajući da se interesi SAD-a, te njihova spoljnopolitička agenda fokusira na političkoj dominaciji, te da posmatranje sveta iz perspektive Vašingtona nije prevazišla realnost nestanka unipolarnog poretka, koči američku ekonomiju u pozicioniranju dolara (petrodolara) kao krucijalnu valutu za svetsku ekonomiju. Gledajući na Kinu kao aktera čiji interesi nisu u sferi finansiranja oružanih sukoba kako na Bliskom istoku, tako i u svetu, arapski partneri predviđaju dugoročnu stabilnost svojih ekonomija i proizvoda na svetskom tržištu zahvaljujući inicijalno „pacifističkoj“ politici Narodne republike Kine.

Novi poredak na Bliskom istoku

Imajući u vidu sve navedene aspekte političkih agendi svetskih sila, Bliski istok dobija novu dimenziju sa odsustvom SAD-a i dolaskom novog, svežeg aktera na scenu. Jedan od krucijalnih aspekata koji je doprineo promeni klime u Perzijskom zalivu, predstavlja stabilizacija arapsko-perzijskih odnosa po prvi put u decenijama pokušaja. Uspostavljajući dobrosusedske odnose, koji su od velikog značaja za stabilno funkcionisanje ostatka arapskom sveta, doprinose daljem spletu događaja kako na regionalnom, tako i na svetskom planu. Inicijalno, oružani sukobi koji su okarakterisali Bliski istok kao nestabilan bezbednosno regionalni kompleks, potiču iz kulturoloških i političkih tenzija Saudijske Arabije i Irana. Sa takvim pristupom, jasno je za razumeti da dugogodišnji ratovi u Jemenu, a tako i u Siriju, konačno imaju za mogućnost da dobiju na svom završetku sada kada takva tenzija biva izbalansirana. Kako navodi Dojče Vele (Deutsche Welle) saudijska delegacija se 10. aprila sastala sa predstavnicima Huti pobunjenika, čiji predstavnici su uživali podršku Islamske Republike Iran, kako bi diskutovali o potencijalnom završetku rata i okvirima mirovnog sporazuma.1 Sa druge strane, Sirija ubrzano uspostavlja izgubljene i zamrznute diplomatske odnose sa arapskim državama, uključujući i Ujedinjene Arapske Emirate, sa kojom je imala usku saradnju sve do početka oružanog sukoba 2011. godine. Da stvar bude još interesantnija, predlaže se povratak sirijskog diplomatskog predstavništva u Arapsku ligu, urpkos protiveljenju SAD-a i njihovih sankcija prema režimu Bašara El-Asada. Međutim, koji su odgovarajući potezi Vašingtona kao odgovor na smirivanje tenzija na Bliskom istoku? Kako navode izraelski mediji, američka nuklearna podmornica je viđena da preko Sueckog kanala menja svoj položaj prema Bliskom istoku i Persijskom zalivu, objašnjavajući da je strateška promena vojnog objekta prouzrokovana rastućim tenzijama sa Iranom u svrhu očuvanja stabilnosti i sigurnosti u regionu. 2 Ovakav pristup SAD-a kosi se sa mirovnim dogovorom Kine koja teži ka demilitarizaciji Bliskog istoka i njenoj pacifikaciji od stranog, vojnog uticaja. Shvatajući da gubi uticaj na svim frontovima, kako ekonomski, tako i politički i vojni, Vašington predviđa da poslednja strategija kojom se njena administracija može voditi u suzbijanju kineskog uticaja, jeste gomilanje vojnih snaga na teritoriju Pacifika, kao i u zonama kineskog uticaja. Prema poslednjim izveštajima, SAD, zajedno sa Velikom Britanijom, su potpisale vojni pakt sa Australijom u kom se naglasak postavlja na uvećanje vojne spremnosti australijske vojske, te snabdevanju nuklearnih podmornica u iznosu od $350 milijardi. Šta je interesatno za naglasiti jeste da ovaj pakt, u svojoj suštini, izoluje Francusku, kao jednu od glavnih snabdevača nuklearnog naoružanja i kao jednog od najbližih saveznika Sjedinjenih američkih država. U kakvu poziciju to stavlja zapadnjačke saveznike i da li po prvi put vidimo teoriju demokratskog mira moguću za kontradikcijom, ostaje da saznamo.

Zaključak: mir na Bliskom istoku?

Neosporivo je zaključiti da kineski dogovor sa bliskoistočnim državama apsolutno menja kurs u kom se politika regiona kreće. Dokaz uspešnosti ovog dogovora leži u činjenici da strategije finansiranja ratova od strane Zapada, specifično SAD-a, predstavljaju neefektivnu strategiju u rešavanju sporova, te kasniju izgradnju mira. Stvaranjem multipolarnog sveta, sa ili bez Ruske Federacije imajući u vidu njenu zaokupljenost situacijom u Ukrajini, dovodi se do kočenja američkog vojnog intervencionizma kao i dovođenja u pitanje njegovog legitimiteta. Njena konstantna zavisnost od vojnog sektora, kako na unutrašnjem, tako i na spoljnom planu, kreira atmosferu Hladnog rata i konstantne bezbednosne dileme, koja se, ironično, kosi sa politikom izgradnje mira i uspostavljanja demokratkih i liberalnih načela u svim državama sveta. Poslednja argumentacija, kao završetak ove analize, pokazuje da vojne intervencije, te oružani sukobi ne moraju biti jedino nužno sredstvo dolaska do mira i stabilizacije regiona, te da autor ovog teksta predviđa da će se novi poredak, ukoliko se potisne politika vojne suprematije kojom dominira administracija Vašingtona, oslanjati isključivo na ekonomske odnose, te da će se oružani sukobi, koji će neminovno nastaviti da postoje, lokalizovati, odnosno spustiti na nivo unutardržavnih sukoba. Koliko će ove pretpostavke i teoretizacije biti tačne i uspešne, zavisiće isključivo od sledećih koraka Kine i SAD-a kao i regionalnih poteza njihovih saveznika.

POSTAVI ODGOVOR

молимо унесите свој коментар!
овдје унесите своје име

Najpopularnije

POSLEDNJI KOMENTARI

Vladimir Bolta on U prašini ove planete
Cousin Rupert on U prašini ove planete
Слађана on Распето Косово
Небојша on Распето Косово
Aleksandar Sivački on El Pibe
Đorić Lazar on El Pibe
Ministar Zdravlja on 25 godina od Dejtonskog sporazuma
Младен on Učmala čaršija
Anita on Vladalac
washington on Kosmopolitizam Balkana
Nadežda on Vladalac
Владимир on Vladalac
Predivan tekst, hvala puno na ovome, vrlo je važno za sve nas on Revolucionarne ideje i dalje postoje, a postoje li revolucionari?