NaslovnaNaukaDruštvenePosthladnoratovska ravnoteža snaga

Posthladnoratovska ravnoteža snaga

-

Savremeni sukob odnosi se na različite oblike nasilja, agresije i konflikta koji se javljaju u modernom svetu.  To može uključivati ​​oružane sukobe među nacijama, unutrašnje sukobe u zemalja, terorizam, digitalno ratovanje i druge oblike nasilja. Savremeni sukob često karakterišu njegova složenost, obično sa više uključenih aktera, od kojih su neki  državni ili nedržavni  akteri i međunarodne organizacije.  Takođe može uključivati ​​niz faktora od kojih se najdominantniji  politički, ekonomski, društveni i kulturni, kao i korištenje tehnologije i informacija. Važan aspekt savremenog sukoba je uloga ljudskih prava.  Zaštita ljudskih prava sve se više prepoznaje kao bitna stavka prilikom rešavanja sukoba i izgradnje mira.  To uključuje zaštitu civila, snošenje odgovornosti za kršenja međunarodnog humanitarnog prava i pružanje humanitarne pomoći onima koji su pogođeni sukobom. Moderni sukob je složen i višestruk fenomen koji zahteva sveobuhvatno i nijansirano razumijevanje njegovih različitih dimenzija i uzroka.  Ključno je da napori za rešavanje ovakvih sukoba  usmere i vode predanošću ka zaštiti ljudskih prava, snošenju  odgovornosti i izgradnji održivog mira. 

Definisanjem savremenog sukoba kao takvog olakšava se dalje razumevanje objašnjenja ovakvog sukoba kroz prizmu koncepta ravnoteže snaga. Naravno ovo se ne može uraditi bez prethodnog definisanja samog koncepta i stavova različitih autora radi boljeg objašnjenja. 

Koncept ravnoteže snaga

Teorija ravnoteže snaga u međunarodnim odnosima predlaže stav da države mogu osigurati svoj opstanak sprečavanjem  bilo koje države da stekne dovoljno vojne moći da dominira nad svim ostalima. U političkoj situaciji kada jedna država naglo  počne da jača i realizuje strah svojih suseda ili čak drugih država sveta, kao što je to bio slučaj sa Nemačkim carstvom nakon ujedinjenja 1871. godine, onda već pomenute države teže ka limitiranju tj. naprave kontrabalans u odnosu na moć ratuće i jačajuće države.

Tokom istorije najčešći oblik kontrabalansiranja u međunarodnim odnosima jeste bilo formiranje zajedničkog bloka protiv ove države, najbolji primer za to su vojni savezi Centralnih sila i Antante pre i tokom Prvog svetskog rata ili koalicije oformljene tokom ere Napoleona I Bonaparte. Pored ovog oblika gde države teže da naprave kontraravnotežu, neke druge koje takođe prepoznaju jačanje određene države mogu odabrati druge strategije koje su u domenu ovog koncepta. Prva od tih opcija jeste takozvano “uskakanje u voz” ili na engleskom bandwagoning. Ovo je situacija u kojoj države umesto da izaberu put formiranja koalicije protiv sporne države ulaze u savez sa njom tj. situacija gde se država pridruži jačoj, protivničkoj sili i prizna da jači protivnik koji je postao partner nesrazmerno dobija na plenu koji zajedno osvajaju. Druga opcija jeste prenošenje odgovornosti ili na engleskom termin buck passing. Najbolji primer za to je situacija koja se dogodila neposredno pre, Minhenskim sporazumima, kao i nakon septembra 1939. godine i napada Nemačke na Poljsku. Tada su Saveznici, Francuska i Velika Britanija, načelno osudili akt agresije Nemačke ali su se nadale da će neka druga sila, u ovom slučaju Sovjetski Savez, rešiti taj problem. Kao što je poznato u istoriji ovo se nije dogodilo, ali je takva situacija i više nego realna u međunarodnim odnosima. 

Opadanje hegemonije Sjedinjenih Američkih država

Uzrok nastanka i početka Hladnog rata nakon pobede nad Nemačkom i njenim saveznicima 1945. jeste bilo nadmetanje između Sjedinjenih Američkih Država i Sovjetskog Saveza. Tokom ovog perioda obe države su težile da uspostave ideološku dominaciju nad svetom, što je prouzrokovalo da dođe do uspostavljanja ravnoteže snaga između NATO alijanse i Varšavskog pakta. Prvi primer toga jeste trka u naoružanju, u vidu razvitka modernijeg i efikasnijeg ne samo konvencionalnog već i nuklearnog oružja.

Raspadom Sovjetskog Saveza koji se dogodio 1991. godine, Sjedinjene Američke Države ostaju jedina globalna vojna, ekonomska i politička sila i vrlo brzo pruzimaju ulogu hegemona u međunarodnim odnosima. Ovaj njen status ostaje nepromenjen sve do početka Svetske finansijske krize 2007-2008, koja predstavlja prekretnicu sveta sa unipolarnog ka multipolarnom i otvaraju se vrata za izbijanje novih sukoba. Dodatno se osnažio ovaj proces pandemijom virusa COVID-19 koja je zahvatila svet 2020. godine.

Džon Miršajmer politikolog i poznati teoretičar međunarodnih odnosa, jedan je od onih koji tvrdi da je uticaj Sjedinjenih Država u padu, a da je taj pad posledica niza unutrašnjih i spoljašnjih činioca.  Dalje zastupa stav da se Sjedinjene Države bore sa nizom strukturnih izazova, poput rastućeg državnog duga i sve slabije industrijske baze, koji potkopavaju njihovu sposobnost da zadrže svoju poziciju globalnog hegemona.  Dodatno,  naglašava da i spoljašnji uticaji, poput uspona Kine i rastuće pretnje terorizma, nagrizaju njihovu moć i uticaj. 

Jozef Naj je takođe mišljenja da je hegemonija Sjedinjenih država u padu. Tvrdi da je prvobitni uspeh održavanja pozicije hegemona nastao zbog uspšne projekcije  meku moći, odnosno sposobnosti da privuku i utiču na druge kroz svoje vrednosti, kulturu i politiku. Međutim, priznaje da se Sjedinjene Države suočavaju s brojnim izazovima koji ometaju njihovu moć i uticaj.  Ti izazovi uključuju, slično kao i kod Miršajmera, uspon drugih ekonimskih i vojnih sila poput Kine, rastuću problem terorizma i sve veću konkurenciju sila u usponu.  Dodatno, uviđa i niz unutrašnjih izazova, poput političke polarizacije i rastućeg državnog duga, koji potkopavaju njihovu sposobnost da zadrže svoju poziciju hegemona. 

Kao jedan od najbitnijih teoretičara koji zastupa opadanje hegemonije Sjedinjenih Američkih država javlja se Robert Kiohejn. On tvrdi da Sjedinjene Države više nisu u stanju održati svoju poziciju hegemona u svijetu. Njegovo mišljenje je da su raspad Sovjetskog Saveza, uspon drugih ekonomskih sila i sve veća međuzavisnost nacija otežali bilo kojoj zemlji da dominira međunarodnim sistemom. Kao i Miršajmer i Naj, naglašava sposobnost Sjedinjeni država da održi svoju poziciju hegemona projektujući svoju moć i uticaj širom sveta kroz svoje vojne, ekonomske i kulturne resurse. Međutim, ovaj pristup više nije učinkovit pred novim izazovima koji su se pojavili u svetu nakon kriza u krajem prve i tokom druge decenije 21. veka. 

Ova teorija je posebno važna za dalje razumevanje uticaja ravnoteže snaga na savremene sukobe iz više razloga. Prvi jeste prelazak sa unipolarnog na multipolarni sistem u međunarodnim odnosima, pre svega zbog rastućeg uticaja Kine i Rusije i uspostavljanja nove ravnoteže snaga između ovih država. 

Savremeni sukobi i ravnoteža stanja

  1. Konflikt u Siriji 

Sirijski sukob složen je i višestruk sukob koji traje od 2011. Počeo je kao mirni ustanak protiv vlade predsednika Bašara al-Asada, ali je brzo eskalirao u pravi građanski rat.  Sukob je obeležen složenom mrežom savezništva i suparništva, sa različitim zemljama i grupama koje podržavaju različite strane sukoba.

Jedan od glavnih razloga sukoba je borba za moć i uticaj na Bliskom istoku.  Rusija i Kina, zajedno s Iranom, podržavaju sirijsku vladu, dok Sjedinjene Države i njihovi saveznici podržavaju revolucionarne i secesionističke pokrete. Ova borba za moć  bila je glavni faktor u sukobu, pri čemu je svaka strana nastojala uspostaviti ravnotežu moći i snaga u regionu. 

Drugi bitan faktor je rivalstvo između Sjedinjenih Država i Rusije. Dve zemlje bile  su angažovane u borbi za uticaj na svetu nalik hladnoratovskoj atmosferi, a sukob u Siriji samo je jedan primer toga.  Rusija vidi sukob kao priliku za utvrđivanje svog položaja na Bliskom istoku, dok ga Sjedinjene Države vide kao priliku za suprotstavljanje ruskom uticaju.

Sukob je takođe imao značajne humanitarne implikacije, s milionima ljudi koji su raseljeni iz svojih domova, a mnogi su ubijeni ili teško povređeni.  Međunarodna zajednica podeljena je oko toga kako odgovoriti na sukob, pri čemu neke zemlje podržavaju sirijsku vladu, a druge podržavaju ove nove grupacije.  UN i druge međunarodne organizacije rade na pružanju pomoći onima koji su pogođeni sukobom, ali situacija je i dalje teška. 

  1. Rusko-ukrajinski sukob od 2014. godine

Rusko-ukrajinski sukob je složen i trajan sukob koji ima svoje korene u dugoj istoriji političkih i teritorijalnih sporova između ove dve zemlje.  Iako postoje mnogi činioci koji su uticali na sukobu, on se može razumeti itekako kroz prizmu ravnoteže snaga u međunarodnim odnosima.

Jedan od glavnih razloga sukoba je borba za moć i snagu u regionu.  Rusija, kao velika sila, nastoji potvrditi svoj položaj u na prostor bivšeg Sovjetskom Savezu i zadržati svoju sferu uticaja.  Ukrajina, kao nezavisna država, nastoji da potvrdi svoju samostalnost i ostvarii vlastite interese.  Ova borba za moć bila je glavni aspekt sukoba.

Krajem 2013. godine počinju protesti zbog odluke vlade Ukrajine i predsednika Viktora Janukoviča da odbiju potpisivanje Procesa stabilizacije i pridruživanja sa Evropskom Unijom. Ovi protesti danas poznati kao Euromaidan februara 2014. godine uspevaju, uz podršku zemalja Evropske Unije i NATO alijanse, da svrgnu sa vlasti predsednika Janukoviča koji beži iz zemlje. Već sledećeg meseca snage armije Ruske Federacije uspešno okupiraju poluostrvo Krim kao odgovor na ovaj potez naroda Ukrajine i podrške koja je stigla sa zapada

Drugi faktor je rivalstvo između Rusije i zemalja Evropske Unije, a pogotovo NATO alijanse. Zapad, posebno Sjedinjene Države, kritikovale su postupke Rusije u Ukrajini i uvele su ekonomske sankcije toj zemlji.  Rusija je pak optužila zapadne zemlje da se mešaju u poslove u sferi utucaja Ruske Federacije i nastoje potkopati njen uticaj.  Ovo rivalstvo je dodalo još jedan sloj složenosti sukobu.

Svega osam godina kasnije, februara 2022. godine, ovaj, sukob ulazi u drugu fazu kada vojne snage Ruske Federacije vrše invaziju na Ukrajinu. Ovaj potez je jasno prouzrokovan željom zvaničnika i političke elite Rusije da obezbedi dominaciju u regionu, što je već postigla nizom sporazuma sa Belorusijom, i upotpuni je sa uticajem na Ukrajinu. Ovo je urađeno u cilju obezbeđivanja ravnoteže snaga u regionu, ali i na međunarodnoj sceni. 

  1. Širenje Kine u Južno-kineskom moru

Širenje Kine u Južno-kinesko more složeno je i višestruko pitanje koje se može razumeti kroz prizmu ravnoteže snaga u međunarodnim odnosima.  Kina povećava svoju vojnu prisutnost u Južnom-kineskom moru, gradeći veštačka ostrva i postavlja napredne sisteme naoružanja.  To je izazvalo zabrinutost ostalih zemalja u regionu, kao i Sjedinjenih Država i drugih zapadnih zemalja.

Jedan od glavnih razloga kineske ekspanzije u Južnom-kineskom moru je borba za moć i uticaj u regiji.  Kina, kao velika sila, nastoji potvrditi svoju dominaciju u regiji i zadržati svoju sferu uticaja.  Južno-kinesko more je strateški važna regija, budući da je dom brojnim ključnim brodskim putevima i veruje se da sadrži značajne rezerve nafte i prirodnog gasa. 

Drugi faktor je rivalstvo između Kine i Sjedinjenih Država.  Sjedinjene Države, kao globalna supersila, kritikuju kineske akcije u Južnom-kineskom moru i nastoje ostvariti vlastite interese u tom području.  Ovo rivalstvo je dodalo još jedan sloj složenosti sukobu.

Širenje Kine u Južno kinesko more takođe je imalo značajne ekonomske implikacije.  Nekoliko zemalja, uključujući Filipine, Vijetnam i Maleziju, polažu pravo na delove Južnog-kineskog mora. Sporovi oko ovih zahteva doveli su do napetosti i uticali na ekonomiji i trgovini 

Zaključak

Ravnoteža snaga bila je ključni činioc u oblikovanju međunarodnog sistema kroz istoriju.  U 17. i 18. veku ravnoteža snaga bila je središnje načelo evropske politike jer su nacije nastojale sprečiti dominaciju bilo koje sile.  Vestfalski ugovor ili mir, kojim je 1648. okončan Tridesetogodišnji rat, često se smatra početkom modernog oblika međunarodnih odnosa, a koncept ravnoteže snaga bio je ključni aspekt u njegovom stvaranju.

Ravnoteža snaga takođe igra ulogu u sukobima kroz istoriju, pa i danas.  Sirijski sukob, na kao već naveden primer, je složen i višestruk sukob koji je uvukao niz  sila.  Uplitanje Rusije, velike sile pomoglo je promeniti ravnotežu snaga u korist Asadovog režima, ali i smanjenju uticaja Sjedinjenih država u datom regionu, te je u suštini potpalilo nastavak sukoba.

Slično tome, Rusko-ukrajinski rat bio je glavni izvor napetosti u Evropi poslednjih godina.  Uplitanje Rusije, opet kao velike sile koja teži da smanji uticaj zapada u regionu, pridodalo je promeni odnosa snaga u regionu, najviše u njenu koris aneksacijom Krima, i ima značajan uticaj na sukob.

Spor oko Južno-kineskog mora još je jedan primer ravnoteže snaga na delu.  Spor uključuje niz zemalja u regiji, uključujući već navedenu Kinu, Tajvan, Filipine i Vijetnam, od kojih sve polažu pravo na resurse mora.  Spor je godinama bio izvor napetosti u tom području, a sve veća vojna prisutnost Kine u tom području doprinela je promeni odnosa snaga u njenu korist. 

POPULARNO

POSTAVI ODGOVOR

молимо унесите свој коментар!
овдје унесите своје име

SLIČNO

Posebnost italijanske filozofije

0
Ispred vas se nalazi esej italijanskog marksističkog filozofa Dijega Fuzara o italijanskoj filozofiji. Opravdano je postaviti pitanje o postojanju jedne posebne italijanske filozofije. Moramo se...

Manifest praznine

KOMENTARI

Cousin Rupert on U prašini ove planete
Слађана on Распето Косово
Небојша on Распето Косово
Aleksandar Sivački on El Pibe
Đorić Lazar on El Pibe
Ministar Zdravlja on 25 godina od Dejtonskog sporazuma
Младен on Učmala čaršija
Anita on Vladalac
washington on Kosmopolitizam Balkana
Nadežda on Vladalac
Владимир on Vladalac
Predivan tekst, hvala puno na ovome, vrlo je važno za sve nas on Revolucionarne ideje i dalje postoje, a postoje li revolucionari?